ប្រាសាទបាពួន

ប្រាសាទបាពួន គឺជាប្រាសាទមួយស្ថិតក្នុងតំបន់អង្គរ ប្រទេសកម្ពុជា។ ប្រាសាទនេះមានទីតាំងស្ថិតក្នុងក្រុងអង្គរធំ នៅខាងទិសពាយព្យនៃប្រាសាទបាយ័ន។ ត្រូវបានកសាងឡើងនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១១ ជាប្រាសាទភ្នំដែលមានបីថ្នាក់ សម្រាប់ធ្វើជាប្រាសាទរដ្ឋរបស់ព្រះបាទឧទយាទិត្យវរ្ម័នទី២ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះសិវៈ។ វាគឺជាគំរូនៃរចនាបថបាពួន។ ប្រាសាទនេះស្ថិតនៅជាប់នឹងកំពែងខាងត្បូងនៃព្រះរាជវាំង មានទំហំមូលដ្ឋាន ១២០ ម៉ែត្រ (កើត-លិច) គុណនឹង ១០០ ម៉ែត្រ (ជើង-ត្បូង) និងមានកម្ពស់ ៣៤ ម៉ែត្រ (បើគិតទាំងកំពូលដែលបាត់បង់ វាអាចមានកម្ពស់ប្រហែល ៥០ ម៉ែត្រ)។ រូបរាងដ៏ស្កឹមស្កៃនៃប្រាសាទនេះ បានធ្វើឱ្យលោក ជីវ តាក្វាន់ ដែលជាបេសកជនរបស់អធិរាជចិនសុង (Chengzong) នៃរាជវង្សយាន មានការភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំងក្នុងអំឡុងពេលទស្សនកិច្ចនៅឆ្នាំ ១២៩៦ ដល់ ១២៩៧ ដោយលោកបានពណ៌នាថាវាជា "ប៉មមាស... ជាទិដ្ឋភាពដ៏អស្ចារ្យបំផុត ដែលមានបន្ទប់ជាងដប់នៅផ្នែកមូលដ្ឋាន"។ នៅចុងសតវត្សទី១៥ បាពួនត្រូវបានកែប្រែទៅជាប្រាសាទព្រះពុទ្ធសាសនា។ រូបព្រះពុទ្ធចូលនិព្វានដែលមានកម្ពស់ ៩ ម៉ែត្រ និងប្រវែង ៧០ ម៉ែត្រ ត្រូវបានកសាងឡើងនៅជាន់ទីពីរនៃប៉ែកខាងលិច ដែលការកសាងនេះប្រហែលជាត្រូវរុះរើប៉មកម្ពស់ ៨ ម៉ែត្រចេញ ទើបបច្ចុប្បន្នយើងមិនឃើញមានកំពូលនៅទីនោះ។ ដោយសារប្រាសាទនេះកសាងនៅលើដីខ្សាច់ដែលចាក់បំពេញ និងមានទំហំធំធេងពេក ទើបធ្វើឱ្យរចនាសម្ព័ន្ធរបស់វាមានភាពមិននឹងនរពេញមួយប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ផ្នែកភាគច្រើនប្រហែលជាបានដួលរលំមុនពេលដែលគេសង់រូបព្រះពុទ្ធបន្ថែមទៅទៀត។ នៅសតវត្សទី២០ ប្រាសាទភាគច្រើនបានដួលរលំ ហើយកិច្ចប្រឹងប្រែងជួសជុលបានជួបបញ្ហាជាច្រើន៖ ការប៉ុនប៉ងលើកទីមួយនៅឆ្នាំ ១៩៦០ ត្រូវបានរអាក់រអួលដោយសារការឡើងកាន់អំណាចនៃរបបខ្មែរក្រហម ហើយកំណត់ត្រានៃទីតាំងថ្មត្រូវបានបាត់បង់។ ការប៉ុនប៉ងលើកទីពីរបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៩៩៥ ដោយក្រុមបុរាណវិទូដឹកនាំដោយប្រទេសបារាំង។ រហូតដល់ខែមេសា ឆ្នាំ ២០១១ បន្ទាប់ពីចំណាយពេលអស់ ៥១ ឆ្នាំ បុរាណវិទូបានបញ្ចប់ការជួសជុលជាស្ថាពរ។ ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្តេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី និងលោក ហ្វ្រង់ស្វ័រ ហ្វីយ៉ុង នាយករដ្ឋមន្ត្រីបារាំង បានយាងនិងអញ្ជើញជាអធិបតីក្នុងពិធីសម្ពោធនៅថ្ងៃទី ៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០១១។